Wat maakt een brandweerploeg écht sterk?
Hoe zorg je ervoor dat een ploeg veilig, hecht en vakbekwaam blijft in een tijd waarin verschillende generaties samenwerken en mentale gezondheid steeds meer aandacht krijgt? Die vraag stond centraal tijdens de eerste Dag van de Ploegleider van Veiligheidsregio Zeeland. In dit interview spreken we Jeroen Brussé en Bouke Pieper, medeorganisatoren van deze dag.
Ploegleider voor generaties
Na afloop van de Training Ploegleider (gestart in 2023) gaven deelnemers aan behoefte te hebben aan een vervolg. Dat leidde tot de eerste Dag van de Ploegleider, die twee keer werd georganiseerd. Regelmatig kwamen situaties naar voren waarin generatieverschillen een rol speelden. "De oude garde zegt soms: 'Zo doen we het al jaren, daar gaan we niets aan veranderen'," vertelt Bouke. "Terwijl jongere collega's willen begrijpen waarom dingen gebeuren en hun stem willen laten horen."
Volgens Jeroen en Bouke zit de kracht juist in het combineren van ervaring en vernieuwing. "Geen van beide is beter. De kracht zit in elkaar begrijpen, verschillen respecteren en elkaars talenten benutten."
Zeeland afhankelijk van brandweervrijwilligers
Het door Jeroen ontwikkelde kwadrantenmodel (zie afbeelding) vormde de basis voor de Ploegleidersdag. Het kwadrantenmodel richt zich op belangrijke pijlers binnen een ploeg: psychologische veiligheid, onderlinge steun en verbondenheid, herstel en verwerking na ingrijpende gebeurtenissen, en duidelijkheid en vakbekwaamheid. Het hart van het model draait om de leiderschapsvaardigheden van de ploegleider. Volgens Jeroen versterken deze onderdelen elkaar en vormen ze samen de basis voor een gezonde en sterke ploeg.
Jeroen: "Ploegleider zijn is een mooie, maar soms ook lastige rol. De sterkte en draagkracht van de ploeg zit hem met name in de Veiligheid, onderlinge steun en verbondenheid en hoe hier door de ploegleiding het voorbeeld in wordt gegeven. Dit is echt belangrijk bij het uitvoeren en de verwerking van hoog impactvol werk."
De dag werd ingericht rond twee workshops. De deelnemers werden verdeeld over twee groepen en wisselden na de lunch. Jeroen gaf een workshop met als titel “Ons werk is niet (meer) normaal” en Bouke (samen met Martin Murre en ondersteuning van de andere Clustercommandanten) een workshop over je rol als ploegleider.
Ploeglijder of ploegleider?
Tijdens de workshop 'Ploegleider of ploeglijder?' gingen Bouke Pieper en Martin Murre in op de uitdagingen van leidinggeven binnen een vrijwilligersorganisatie. Dit is het hart van het kwadrantenmodel. "Je werkt met mensen die niet komen omdat het moet, maar omdat ze willen. Dat vraagt om een andere manier van leidinggeven”, vertelt Bouke. “Dat kan ploegleider een lastige functie maken, maar overwegend mooi en bijzonder".
Met praktijkvoorbeelden en de werkvorm “over de streep” gingen deelnemers in gesprek over eigenaarschap, leiderschap en generatieverschillen. Een brandweerslang diende als streep. Vervolgens moesten ploegleiders tijdens een stelling kiezen voor eens of oneens. Voorbeeldstellingen waren:
-
“Een goede ploegleider is verantwoordelijke voor alle besluiten!”
-
“Leiderschap is daadkracht".
Ploegleiders bleken verschillend naar situaties te kijken, maar luisterden actief naar elkaars argumenten en ervaringen. Volgens Bouke draait goed leiderschap dan ook vooral om verbinding. "Goed leiderschap gaat niet over de voorgrond pakken. Het gaat over verbinding maken, ruimte geven, waardering tonen en weten wanneer je moet ondersteunen, bijsturen of opschalen."
Mentale impact hoort erbij, mentale schade niet
In de workshop van Jeroen stond de introductie van het nieuwe 'kwadrantenmodel ploegleider' centraal. "Een gezond conflict is prima, zolang je het daarna weer uitpraat”, zegt Jeroen. “Interesse tonen en vragen stellen is belangrijker dan ergens meteen iets van vinden." Ook werd uitgebreid stilgestaan bij herstel en verwerking na ingrijpende gebeurtenissen. Jeroen vult aan: "We horen helaas nog best veel misvattingen over herstel en verwerking die we nu aan het rechtzetten zijn. Wij zeggen tegenwoordig: we doen gewoon ons werk, maar ons werk is niet gewoon. De één heeft na een incident nergens last van, terwijl de ander merkt dat het lontje wat korter is. Iedereen verwerkt dingen op zijn eigen manier. Mentale impact hoort bij het werk, maar mentale schade niet."
Deelnemers kregen handvatten om signalen van mentale overbelasting te herkennen en hierover het gesprek aan te gaan. Voor de ploegleiders is een speciale gesprekskaart ontwikkeld met vragen en scores per kwadrant. Het is een soort spiegel, zodat de ploegleider kan zien wat goed gaat of aandacht nodig heeft. In het naslagwerk kwadrantenmodel ploegleider zitten gesprekskaarten die de ploegleiding kan gebruiken “Dit zorgt ervoor dat ploegleiders makkelijker het gesprek aan kunnen gaan binnen de ploegleiding en met hun ploeg”, vult Jeroen aan.
Het thuisfront kreeg ook aandacht. Daar ligt vaak een belangrijke rol bij herstel en verwerking en/of worden soms belast. Zij herkennen immers sneller veranderingen in gedrag bij hun naasten. Dat was te horen bij het ervaringsverhaal van een ploegleider. Over hoe hij na een zwaar incident een tijdje niks merkte, totdat zijn partner erover begon. Toen werd hij zich steeds bewuster en trok op tijd aan de bel.
Strepen op het Operationeel Uniform even niet van belang
Wat gedurende de dag opviel, was dat deelnemers elkaar ontmoetten als collega's én als mens. Gevraagd was om het Operationeel Uniform niet te dragen. Tijdens gesprekken en oefeningen verdwenen functies en rang naar de achtergrond. De strepen op het uniform zijn tijdens een inzet van groot belang, maar op deze dag draaide het vooral om de persoon achter het uniform. Om luisteren, ervaringen delen en elkaar beter begrijpen. “De onderlinge sfeer, hoge betrokkenheid en professionaliteit bij de workshops zegt veel over de kwaliteit en potentie van deze uitermate belangrijke groep: de ploegleiders van de Brandweer Zeeland”, aldus Jeroen.
De positieve reacties maken dat de organisatoren vertrouwen hebben in een vervolg. Het NIPV heeft ook interesse om de inhoud en het kwadrantenmodel een plek te geven binnen opleidingen en in de begeleiding van ploegleiders.
"Het is mooi om te zien hoe deze misschien wat zachtere thema's door ploegleiders worden omarmd. Hun eigen verhalen laten zien waarom dit werk zo belangrijk is”, vertelt Bouke. De belangrijkste boodschap die de deelnemers meenemen naar hun eigen ploeg? "Dat verschillen geen probleem zijn, maar juist een kracht", voegt Bouke toe.
"Iedere generatie is goed. We verschillen alleen van elkaar. Als we dat accepteren, bespreekbaar maken en elkaars talenten benutten, worden onze ploegen alleen maar sterker”, sluit Jeroen af.
Brandweer Zeeland
Brandweer Zeeland is volledig afhankelijk van zo'n 1200 vrijwilligers. Zij staan elke dag klaar voor de veiligheid van Zeeland. Dat is bijzonder. In Zeeland kent de brandweer een hoop specialismen zoals duikteams, hoogtereddingsteams en gaspakken. En hebben we natuurlijk de jeugdbrandweer. Nieuwsgierig wat dit allemaal betekent? Kijk op onze Brandweer Zeeland website via de knop.
